Sıvı Basıncı
Sıvı basıncını, bağlı olduğu faktörleri (derinlik ve yoğunluk), kabın şekli, miktarı ve kesit alanının etkisini, bileşik kapları ve sıvıların basıncı iletmesini (Pascal prensibi) öğreniyoruz.
💧1. Sıvı Basıncı Nedir?

Sıvılar akışkan özellikte olduğu için sadece kabın tabanına değil, kabın bütün yüzeylerine kuvvet uygularlar ve kuvvetin etkisiyle sıvılar temas ettikleri tüm yüzeylere basınç uygular.

Sıvı basıncını etkileyen faktörler
📏2. Sıvının Derinliği
Bir sıvı içerisinde derinlere inildikçe sıvının yaptığı basınç artar. Yani; sıvı basıncı derinlik ile doğru orantılıdır.

NOT: Derinlik dikkate alınırken istenilen noktanın üstünde kalan sıvının derinliğine bakılır. O noktanın altında kalan sıvı dikkate alınmaz.
hK: K noktasının derinliği
hM: M noktasının derinliği
hN: N noktasının derinliği
Deneyle görelim

Su dolu aynı kapta açılan özdeş deliklerden çıkan suyun fışkırdığı uzaklıkların farklı olduğu gözlemlenir. Çıkan suyun hızı suyun gideceği en uzak noktayı belirler.
Derinlik arttıkça suyun fışkırma miktarı da artar. Bu da derinlik arttıkça basıncın arttığını gösterir.
Günlük hayattan örnekler

Baraj duvarlarının aşağıya (dibe) doğru inildikçe duvarlarını kalın yaparlar. Bunun nedeni; suyun derinliklerine doğru inildikçe sıvı basıncının artmasıdır.

Denizlerde derinlere inildikçe akciğerlerimizin içindeki azot sıvılaşarak vurgun olayına neden olur.
⚖️3. Sıvının Yoğunluğu
Sıvıların yoğunluğu arttıkça sıvı basıncı artar, sıvıların yoğunluğu azalınca sıvı basıncı azalır. Yani; sıvı basıncı ile yoğunluk doğru orantılıdır.


⚠️4. Sıvı Basıncını Etkilemeyenler

Sıvı basıncında kabın şekli önemli (etkili) değildir. Yoğunlukları ve derinlikleri aynı olduğu için kap tabanlarındaki basınçlar aynıdır.

Sıvı basıncında sıvı miktarı etkili (önemli) değildir. 1. ve 2. kaptaki sıvıların yoğunlukları ve derinlikleri aynı olduğu için basınçları eşittir. 2. kapta sıvı miktarının fazla olması, 1. kapta sıvı miktarının az olması basıncı etkilemez.

Sıvı basıncında kabın zemin ile temas ettiği kesit alan etkili (önemli) değildir. Sıvıların yoğunlukları ve derinlikleri aynı olduğu için kap tabanlarına yaptıkları basınç eşittir.

🔄5. Kaplar Ters Çevrilirse

P₁ > P₂
P₂ > P₁
Denizdeki canlılar

NOT: Denizde hareket halinde olan deniz canlılarına (balık, ahtapot, karetta vb.) uygulanan basınç, canlının konumuna göre değişir. Deniz canlısı üzerine uygulanan basınç, sıvının derinliği değiştikçe değişir.
🧪6. Bileşik Kaplar

Bileşik kaplara sıvı doldurulduğunda kabın şekli farketmeksizin tüm kaplarda sıvı seviyeleri ve sıvı basınçları eşit olur.
🧫7. Hunili Sistemler

Hunili sistemlerde huniyi ne kadar derine daldırırsak U borusundaki sıvı seviyesi git gide yükselir. Aynı şekilde huniyi ne kadar yukarıya doğru çekersek basınç azaldığı için U borusundaki sıvı seviyesi azalır.

Aynı şekilde hunili sistemlerde yoğunluğu farklı olan sıvılar konulduğunda yoğunluğu fazla olan sıvıda U borusundaki sıvı seviyesi daha fazla olur. Şekilde U borusundaki sıvı seviyelerine bakarak 1. kaptaki sıvı seviyesi daha fazla olduğu için basıncı daha fazla, yani 1. kaptaki sıvının yoğunluğu daha fazladır.
📈8. Basınç Grafikleri

🛠️9. Sıvıların Basıncı İletmesi (Pascal Prensibi)

Sıvılar sıkıştırılamama özelliğinden dolayı, üzerlerine uygulanan basıncı her yöne ve eşit şiddetle iletirler. Yani kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç, kabın her noktasına eşit miktarda iletilir.

İçi tamamen sıvı ile dolu ve eşit büyüklükte delikler bulunan esnek cisimlere kuvvet uygulandığında oluşan basınç tüm yüzeylere eşit şekilde iletilir.


🚗10. Pascal Prensibinin Kullanıldığı Örnekler
- Otomobil fren sistemi
- Berber koltuğu
- Su cendereleri
- İtfaiye araçları
- İş makinelerinin hareketli aksamları
- Hidrolik pres
- İlaç pompaları
- Hidrolik taşıma lifleri
- Dişçi koltukları
- Emme basma su tulumbaları
- Parfüm şişeleri
- Hidrolik direksiyonlar




⭐ Özetle
- Sıvıların ağırlıklarından dolayı birim yüzeye uyguladığı dik kuvvete sıvı basıncı denir; sıvılar temas ettikleri tüm yüzeylere basınç uygular.
- Sıvı basıncı derinlik ve yoğunluk ile doğru orantılıdır.
- Sıvı basıncında kabın şekli, sıvı miktarı ve kabın zemin ile temas ettiği kesit alan etkili değildir.
- Düzgün şekilli olmayan kaplar ters çevrilirse sıvı derinliği değiştiği için basınç değişir.
- Bileşik kaplarda aynı cins sıvı varken kabın şekli farketmeksizin sıvı seviyeleri ve basınçları eşit olur.
- Pascal ilkesine göre sıvılar sıkıştırılamadığı için üzerlerine uygulanan basıncı her yöne ve eşit şiddetle iletir; küçük bir kuvvet ile büyük yükler dengelenir.