8. SINIF 3. ÜNİTE 1. BÖLÜM: KATI BASINCI

Yazan

içinde

8. Sınıf3. Ünite: Basınç1. Bölüm

Katı Basıncı

Basınç kavramını, katı basıncının nelere bağlı olduğunu, katıların bölünmesinde basıncın nasıl değiştiğini ve günlük hayatta katı basıncını artırmaya ve azaltmaya yönelik uygulamaları öğreniyoruz.

📌1. Basınç Nedir?

Topuklu ayakkabı ve spor ayakkabı
Topuklu ve spor ayakkabı

Katı, sıvı ve gaz haldeki maddeler ağırlıklarından dolayı temas ettikleri bütün yüzeylere kuvvet uygularlar.

Basınç: Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete basınç denir.
🧱 KatılarBulundukları yüzeye basınç uygular.
💧 Sıvılarİçine konuldukları kaba basınç uygular.
💨 GazlarTemas ettiği tüm cisimlere basınç uygular.
SembolüBasınç “P” harfi ile gösterilir.
BirimiPascal’dır. (Pa)

🧱2. Katı Basıncı

Katı basıncı: Birim yüzeye etki eden dik kuvvete katı basıncı denir.
Basınç = Kuvvet / Yüzey Alanı   →   P = F / A
Pa = N / m²
Kuvvet newton, yüzey alanı metrekare, basınç pascal
Birimler
F · KuvvetBirimi: Newton (N)
A · Yüzey alanıBirimi: m²
P · BasınçBirimi: N/m² (Pa)

⚖️3. Katı Basıncının Bağlı Olduğu Faktörler

Katıların basıncı iki faktöre bağlıdır:

1️⃣ Uygulanan kuvvetin büyüklüğüTemas yüzeyi sabit olan bir katının uyguladığı dik kuvvet artarsa cismin zemine uyguladığı basınç artar. Dik kuvvet azalırsa cismin zemine uyguladığı basınç azalır.
2️⃣ Temas yüzeyiAğırlıkları aynı olan iki cisimden temas yüzey alanı küçük olan cisim zemine daha çok basınç uygular. Temas yüzey alanı büyük olan cisim zemine daha az basınç uygular.

Katı basıncı – uygulanan kuvvet ilişkisi

Kuvvet arttıkça basınç artar
Yüzey sabit, kuvvet artıyor

Yani; katıların basıncı uyguladıkları kuvvet ile doğru orantılıdır.

Kuvvet ↑→Basınç ↑

Katı basıncı – temas yüzey alanı ilişkisi

Yüzey alanı büyüdükçe basınç azalır
Ağırlık sabit, yüzey alanı değişiyor

Sonuç olarak; temas yüzey alanı ile basınç ters orantılıdır.

Yüzey alanı ↑→Basınç ↓

🔨4. Katılar Kuvveti Aynen İletir, Basıncı Aynen İletmez

Katılar üzerine uygulanan kuvveti aynen iletir, ancak basıncı aynen iletmezler.

Keser, çivi ve tahta: F1 = F2, P1 ≠ P2
Keser, çivi ve tahta

Keserin çiviye uyguladığı kuvvet aynı iken keserin çiviyle temas ettiği yüzey, çivinin tahtaya temas ettiği yüzeyden büyük olduğu için basınç farklıdır.

F₁ = F₂P₁ ≠ P₂

Katı cisimleri ters çevirince

Ters çevrilen cismin yüzey alanı arttığı için basıncı azalır: P1 > P2″ width=”760″ height=”315″ loading=”lazy”><figcaption class=P₁ > P₂

Katı cisimleri ters çevirdiğimizde cismin yüzey alanı değiştiği için basıncı değişir. Şekildeki cisim ters çevrildiğinde yüzey alanı arttığı için basınç azalır.

P₁ > P₂ olur.

✂️5. Katı Cisimler Bölününce Basınç Nasıl Değişir?

Homojen özellik gösteren düzgün katı cisimler bölündüğünde basıncın nasıl değiştiği, bölme şekline bağlıdır.

Dik bölünen cisim: P1 = P2 = P
Dik bölme
⬇️ Yukarıdan aşağıya dik bölünürse

Temas yüzeyi ile ağırlık aynı oranda değişeceği için cisimlerin ayrı ayrı uyguladıkları basınç başlangıçtaki basınç ile aynıdır, değişmez.

P₁ = P₂ = P
Üst kısmından parça kesilen cisim: P > P1″ width=”630″ height=”243″ loading=”lazy”><figcaption class=Üstten parça kesilince
✂️ Üst kısmından bir parça kesilirse

Temas yüzeyi değişmemesine rağmen ağırlık azaldığı için cismin basıncı azalır.

P > P₁
Eğik bölünen cisim: P1 > P > P2″ width=”760″ height=”308″ loading=”lazy”><figcaption class=Eğik bölme
↗️ Yukarıdan aşağıya eğik kesilirse

Ağırlık ve yüzey alanı farklı oranlarda değiştiği için cismin basıncı değişir. Eğer ağırlıkları aynı olacak şekilde cisim bölündü ise temas yüzeyi küçük olanın basıncı büyük olur.

Ağırlık eşit bölündü ise→P₁ > P > P₂

⬆️6. Günlük Hayatta Katı Basıncını Artırmaya Yönelik Uygulamalar

Basıncı artırmak için: ağırlık sabit iken temas yüzeyi küçültülmeli veya temas yüzeyi sabitken ağırlık artırılmalıdır.

👉 Kaydırarak incele

Okları kullanarak örnekler arasında gez.

⬇️7. Günlük Hayatta Katı Basıncını Azaltmaya Yönelik Uygulamalar

Basıncı azaltmak için: temas yüzeyi sabitken cismin ağırlığı azaltılmalı ya da ağırlık sabit iken cismin yüzey alanı artırılmalıdır.

👉 Kaydırarak incele

Okları kullanarak örnekler arasında gez.

Ördek ve tavukYumuşak bir toprak zemin üzerinde duran ve ağırlıkları aynı olan ördek ve tavuktan, ördek zemine daha az batar. Çünkü ördeğin ayak parmaklarının arası perdelidir. Bu nedenle ördeğin zemine temas ettiği yüzey alanı daha fazladır. Aynı ağırlıkta olmalarına rağmen daha geniş bir alana kuvvet uyguladığı için ördeğin zemine uyguladığı basınç, tavuğun uyguladığı basınçtan daha küçüktür.

⭐ Özetle

  • Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete basınç denir. Basınç “P” ile gösterilir, birimi pascaldır (Pa).
  • Katı basıncı P = F / A bağıntısıyla bulunur; Pa = N / m².
  • Katıların basıncı uyguladıkları kuvvetle doğru, temas yüzey alanıyla ters orantılıdır.
  • Katılar kuvveti aynen iletir, fakat basıncı aynen iletmez. Katı cisimleri ters çevirdiğimizde yüzey alanı değiştiği için basıncı değişir.
  • Homojen düzgün katı dik bölünürse basınç değişmez; üstten parça kesilirse basınç azalır; eğik kesilirse ağırlığı eşit bölünmüş parçalardan yüzey alanı küçük olanın basıncı büyük olur.
  • Basıncı artırmak için yüzey alanı küçültülür ya da ağırlık artırılır; azaltmak için yüzey alanı artırılır ya da ağırlık azaltılır.