7. SINIF 2. ÜNİTE 3. BÖLÜM: ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ

Yazan

içinde

7. Sınıf2. Ünite: Kuvvet ve Enerjiyi Keşfedelim3. Bölüm

Enerji Dönüşümleri

Enerjinin bir türden başka bir türe dönüşmesini, enerjinin korunumunu, kinetik ve potansiyel enerjinin birbirine dönüşümünü ve sürtünme kuvvetinin etkisini öğreniyoruz.

🎯 Öğrenme Çıktısı

FB.7.2.3

Enerji dönüşümünden hareketle enerjinin korunduğuna tümevarımsal akıl yürütebilme

  1. Kinetik ve potansiyel enerjinin birbirine dönüşümüne yönelik örüntü bulur.
  2. Enerjinin korunumuna yönelik genelleme yapar.

🔄1. Enerji Dönüşümü

Hareket eden bir bisikletin yavaşladığını, yukarı fırlatılan bir topun yükselirken süratinin azaldığını veya salıncakta sallanan bir çocuğun aşağı inerken hızlandığını gözlemlemişsinizdir. Bu olayların ortak özelliği, enerjinin bir türden başka bir türe dönüşmesidir.

Bir cismin sahip olduğu enerji, hareketi sırasında tür değiştirebilir. Örneğin yüksekten bırakılan bir topun çekim potansiyel enerjisi azalırken kinetik enerjisi artar.

Enerji dönüşümü: Enerjinin bir türden başka bir türe dönüşmesidir.

Enerji dönüşümlerini anlamak için iki enerji türünü hatırlayalım.

🏃 Kinetik enerji
  • Cismin hareketinden kaynaklanır.
  • Cismin sürati arttıkça artar.
  • Hareket etmeyen cismin kinetik enerjisi sıfırdır.
🔋 Potansiyel enerji
  • Cismin durumundan veya konumundan kaynaklanır.
  • Çekim potansiyel enerjisi yükseklik ve kütleye bağlıdır.
  • Hareketsiz bir cisim de potansiyel enerjiye sahip olabilir.

♻️2. Enerjinin Korunumu

Kayalıktan atılan top: çekim potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür
Enerji korunur

Doğadaki enerji kendiliğinden yok olmaz ve yoktan meydana gelmez. Enerji farklı türlere dönüşürken toplam enerji korunur. Bu duruma enerjinin korunumu denir.

ÖrnekYüksekten bırakılan bir top yere doğru hareket ederken çekim potansiyel enerjisinin bir bölümü kinetik enerjiye dönüşür.

Bir cismin yüksekliği değişirken hızı da değişir. Yüksekliğin değişmesi potansiyel enerjinin, hızın değişmesi kinetik enerjinin değiştiği anlamına gelir. Bu iki enerji birbirine dönüşür.

Düşen topta PE ve KE değişimi: toplam enerji korunur
PE ↔ KE: toplam enerji korunur
Cisim ne yapıyor?YükseklikHızPotansiyel enerjiKinetik enerji
Aşağı iniyor.Azalıyor.Artıyor.AzalırArtar
Yukarı çıkıyor.Artıyor.Azalıyor.Artar.Azalır

Mekanik enerji

Sürtünmenin ihmal edildiği durumlarda cismin kinetik ve potansiyel enerjilerinin toplamı değişmez.

Mekanik enerji: Bir cismin kinetik ve potansiyel enerjilerinin toplamıdır.
Mekanik enerji = Kinetik enerji + Potansiyel enerji
Sürtünme yoksaMekanik enerji korunur.
Sürtünme varsaMekanik enerjinin bir bölümü ısı ve ses gibi başka enerji türlerine dönüşebilir. Buna rağmen toplam enerji korunmaya devam eder.

⚖️3. Kinetik ve Potansiyel Enerjinin Birbirine Dönüşümü

Aşağı inerken kaybettiğin yükseklik, kazandığın hıza dönüşür. Yukarı çıkarken kaybettiğin hız, kazandığın yüksekliğe dönüşür.

Eğik düzlemde enerji dönüşümü

Bir oyuncak arabayı eğik düzlemin en üst noktasından serbest bıraktığımızı düşünelim.

En üst noktadaAraba en üst noktadayken yüksekliği en fazla olduğu için çekim potansiyel enerjisi en büyüktür.
Aşağı inerkenAraba eğik düzlemden aşağı inerken yüksekliği azalır, sürati artar. Bu sırada çekim potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür.
En alt noktadaAraba en alt noktaya ulaştığında çekim potansiyel enerjisi en az, kinetik enerjisi en büyük değere ulaşır. (Sürtünmenin ihmal edildiği durumda.)

Kaykaycı örneği

Bir kaykaycının sürtünmesiz U şeklindeki pistin sol üst noktasından harekete başladığını düşünelim. Sürtünmeyi ihmal edelim.

U şeklindeki pistte kaykaycı ve enerji sütunları
Kaykaycı ve enerji sütunları
⬇️ Aşağı inerkenYüksekliği azalır.
Çekim potansiyel enerjisi azalır.
Sürati artar.
Kinetik enerjisi artar.
⏺️ Pistin en alt noktasındaykenÇekim potansiyel enerjisi en küçük değerindedir.
Sürati en büyük değerine ulaşır.
Kinetik enerjisi en büyük değerindedir.
⬆️ Yukarı çıkarkenYüksekliği artar.
Çekim potansiyel enerjisi artar.
Sürati azalır.
Kinetik enerjisi azalır.
Sınavda dikkat et!Sürtünmenin olmadığı bir pistte kaykaycı hangi yükseklikten bırakıldıysa karşı tarafta aynı yüksekliğe ulaşır. Her iki ucta da durduğu anlarda kinetik enerjisi sıfırdır. En alt noktada kinetik enerjisi en büyüktür.

Enerji grafiklerinin yorumlanması

A, B ve C konumlarında kinetik ve potansiyel enerji sütunları
Kinetik ve potansiyel enerji

Enerji dönüşümlerini sütun grafiklerinde de gösterebiliriz. Sütunların yüksekliği, cismin sahip olduğu enerji miktarını temsil eder.

  • A noktasında potansiyel enerji sütunu en yüksek, kinetik enerji sütunu sıfırdır.
  • B noktasında kinetik enerji sütunu en yüksek, potansiyel enerji sütunu sıfırdır.
  • C noktasında potansiyel enerji sütunu yeniden en yüksek değere ulaşır. Kinetik enerji sıfır olur.

A ve C noktalarının yükseklikleri eşit olduğu için çekim potansiyel enerjileri eşittir.

A, B ve C konumlarında mekanik enerji sütunları
Mekanik enerji

Sürtünme ihmal edildiğinde kinetik ve potansiyel enerji sütunları değişse bile bunların toplamı değişmez.

Sınavda dikkat et!Bir cismin kinetik enerjisinin artması, mekanik enerjisinin de arttığı anlamına gelmez. Kinetik enerji artarken potansiyel enerji azalabilir.

Günlük yaşamdan ek örnekler

Kaydırak, yokuş aşağı bisiklet ve rampadan yuvarlanan top
Kaydıraktan kayan çocuk, yokuş aşağı bisiklet, rampadan yuvarlanan top
Kaydıraktan kayan çocukÇocuk kaydırağın tepesindeyken çekim potansiyel enerjisine sahiptir. Aşağı kaydıkça yüksekliği azalır, sürati artar. Çekim potansiyel enerjisinin bir kısmı kinetik enerjiye dönüşür.
Yokuş aşağı giden bisikletBisiklet yokuş aşağı inerken yüksekliği azalır. Pedal çevirmeden hızlanıyorsa çekim potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür.
Rampadan yuvarlanan topRampanın tepesinde bırakılan top aşağı doğru yuvarlandıkça hızlanır. Yüksekliği azalırken kinetik enerjisi artar.

🕰️4. Sarkaçta Enerji Dönüşümü

Bir ipin ucuna bağlanan cismin iki taraf arasında gidip gelmesine sarkaç hareketi denir. Sarkaç hareket ederken kinetik ve çekim potansiyel enerjileri birbirine dönüşür.

Sürtünmenin ihmal edildiği bir sarkaçta:

A, B ve C noktaları arasında salınan sarkaç ve PE-KE sütunları
Sarkaç
A → B:Potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür.
B → C:Kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
Önemli!Sürtünmenin ihmal edildiği sarkaçta A ve C noktaları aynı yükseklikteyse çekim potansiyel enerjileri eşittir. B noktasında sürat en büyük değerine ulaşır.
ÖzellikSol uçEn altSağ uç
YükseklikEn fazlaEn azEn fazla
SüratSıfırEn fazlaSıfır
Kinetik enerjiSıfırEn fazlaSıfır
Potansiyel enerjiEn fazlaEn azEn fazla
Mekanik enerjiSabitSabitSabit

⬇️5. Serbest Bırakılan Cisimler

Kayalıktan serbest bırakılan top ve PE-KE sütunları
Serbest bırakılan top

Yerden belirli bir yükseklikte tutulan top serbest bırakıldığında yer çekiminin etkisiyle aşağı doğru hareket eder.

Top düşerken:

  • Yüksekliği azalır ve çekim potansiyel enerjisi azalır.
  • Sürati artar ve kinetik enerjisi artar.
  • Sürtünme ihmal edilirse mekanik enerjisi değişmez.
ÖzellikÇekim potansiyel enerjisiKinetik enerjisi
İlk bırakıldığı yükseklikEn fazlaSıfır
Düşüşün ortasıAzalmışArtmış
Yere çarpmadan hemen önceEn azEn fazla
Düşen topun konumuna göre PE ve KE grafiği
Düşen topun enerji grafiği
İlk bırakıldığı noktada→KE sıfır, PE en büyük
Düşüş sırasında→KE artar, PE azalır
Yere çarpmadan hemen önce→KE en büyük, PE en küçük
Sürtünme ihmal edildiğinde topun kaybettiği çekim potansiyel enerjisi kadar kinetik enerji kazandığını söyleyebiliriz.

⬆️6. Yukarı Fırlatılan Cisimler

Yukarı atılan topun yükselirken ve düşerken KE ve PE değişimi
Yukarı fırlatılan top

Bir topu dikey olarak yukarı attığında top yükselirken yavaşlar. En yüksek noktaya ulaştığında anlık olarak durur ve ardından aşağı düşmeye başlar.

Yükselme sırasındaKinetik enerji azalır, çekim potansiyel enerjisi artar.
En yüksek noktadaKinetik enerji sıfır, çekim potansiyel enerjisi en büyük değerindedir.
Düşme sırasındaÇekim potansiyel enerjisi azalır, kinetik enerji artar.
Karıştırma!Serbest bırakılan cisim aşağı inerken sürat kazanır. Yukarı fırlatılan cisim yükselirken sürat kaybeder. Her iki durumda da sürtünme ihmal edildiğinde mekanik enerji korunur.

🌀7. Esneklik Potansiyel Enerjisinin Kinetik Enerjiye Dönüşümü

Sıkıştırılmış yay oyuncak arabayı iter: EP kinetik enerjiye dönüşür
Yaydan arabaya

Sarmal bir yayı sıkıştırdığımızda, yayda esneklik potansiyel enerjisi depolanır. Yayı serbest bıraktığımızda, yay eski şekline dönmeye başlar. Bu sırada yayda depolanan esneklik potansiyel enerjisi, önündeki oyuncak arabaya aktarılır. Araba hareket etmeye başlar ve kinetik enerji kazanır.

Enerji dönüşümü:Esneklik potansiyel enerjisi→Kinetik enerji

Sonuç: Yayda depolanan enerji, oyuncak arabanın hareket etmesini sağlar. Böylece potansiyel enerjinin kinetik enerjiye dönüşebildiğini gözlemleriz. Örneğin kurmalı oyuncaklarda, yaylı fırlatıcılarda ve gerilmiş bir yayla atılan okta benzer enerji dönüşümleri gerçekleşir.

Esneklikten kinetiğe, kinetikten çekim potansiyeline

Yay arabayı iter, araba eğik düzlemde yükselir
Yay ve eğik düzlem

Sıkıştırılmış bir yayın önüne oyuncak araba yerleştirdiğimizi düşünelim. Yayı serbest bıraktığımızda, yayda depolanan esneklik potansiyel enerjisi arabanın hareket etmesini sağlar. Böylece araba kinetik enerji kazanır. Araba eğik düzlemde yukarı doğru ilerlerken sürati azalır, yüksekliği artar. Bu sırada kinetik enerjisinin bir kısmı çekim potansiyel enerjisine dönüşür.

Enerji dönüşümü:Esneklik potansiyel enerjisi→Kinetik enerji→Çekim potansiyel enerjisi
Sonuç: Yayda depolanan enerji önce arabanın hareket etmesini, ardından eğik düzlemde yükselmesini sağlar. Böylece enerjinin bir türden başka bir türe dönüşebildiğini gözlemleriz.

🔥8. Sürtünme Kuvvetinin Etkisi

Hareket eden bir oyuncak arabayı düz zeminde bıraktığımızda araba bir süre ilerler, yavaşlar ve sonunda durur. Arabanın durmasının nedenlerinden biri, hareketine karşı etki eden sürtünme kuvvetidir.

Salıncak, sarkaç ve zıplayan top giderek yavaşlar
Salıncak, sarkaç ve zıplayan top
Sürtünme kuvveti: Birbirine temas eden yüzeylerin birbirine göre hareketini veya hareket etme eğilimini engelleyen kuvvettir.

Sürtünme kuvveti hareket eden cisimlerin kinetik enerjisinin bir bölümünün başka enerji türlerine dönüşmesine neden olur. Günlük hayatta sürtünme neredeyse her yerde vardır. Bu yüzden:

  • Sallanan salıncak zamanla yavaşlar ve durur.
  • Sarkaç bıraktığı yüksekliğe tekrar çıkamaz.
  • Atılan top zıpladıkça daha az yükselir.
Sürtünme nedeniyle ısı ve ses enerjisi ortaya çıkar
Isı + ses

Sürtünme nedeniyle bir cismin mekanik enerjisi azalırken enerji başka türlere dönüşür. Sürtünme enerjiyi yok etmez, enerjinin dönüşümüne neden olur.

Örneğin:

  • Fren yapan bisikletin fren parçaları ısınır.
  • Ellerimizi birbirine sürttüğümüzde ellerimiz ısınır.
  • Zeminde kayan bir kutu zamanla yavaşlar.
  • Hareket eden bir cisim sürtünme nedeniyle ses çıkarabilir.
Fren yapan bisiklet, ellerin ısınması, kayan kutu ve fren yapan araba
Sürtünmeyle ısı ve ses
Bu olaylarda kinetik enerjinin bir bölümü ısı ve ses enerjisine dönüşür.

Sürtünmeli ve sürtünmesiz hareketi karşılaştıralım

Bir topun U şeklindeki pistte bir uçtan diğer uca hareket ettiğini düşünelim.

Sürtünmesiz ve sürtünmeli pistte topun enerji grafikleri
Sürtünmesiz pist ve sürtünmeli pist
Sürtünmesiz pist
  • Mekanik enerji korunur.
  • Top karşı tarafta başlangıç yüksekliğine ulaşır.
  • Enerji kinetik ve potansiyel enerji arasında dönüşür.
  • Hareket ideal koşullarda devam eder.
Sürtünmeli pist
  • Mekanik enerji azalır.
  • Top başlangıç yüksekliğinden daha az yükselir.
  • Mekanik enerjinin bir bölümü ısı ve ses gibi türlere dönüşür.
  • Topun hareketi zamanla azalır ve top durabilir.

Sürtünmeli pistte top her geçişte daha az yüksekliğe ulaşır. Çünkü hareket boyunca mekanik enerjisinin bir bölümü başka enerji türlerine dönüşür.

Sürtünme kuvveti hakkında bilmen gerekenler

Hareketi zorlaştırırCismin hareketine zıt yönde etki eder ve hareketi zorlaştırır.
Tek başına hareket ettirmezSürtünme kuvveti tek başına cismi hareket ettiremez, sadece hareketi engeller.
Neye bağlı?Sürtünme kuvveti yüzeyin cinsine ve cismin ağırlığına bağlıdır.

Yüzeyin cinsi

Buz, ahşap ve zımpara kağıdı üzerinde itilen blok; buz ve asfalt üzerinde yürüyen kişi
Yüzeyin cinsi

Bir tahta bloğu cam, ahşap ve zımpara kağıdı üzerinde hareket ettirdiğimizi düşünelim. Yüzeylerin yapısı farklı olduğu için bloğa etki eden sürtünme kuvvetleri de farklıdır.

Genellikle pürüzlü yüzeylerde sürtünme kuvveti daha büyük, kaygan yüzeylerde daha küçüktür.

Örneğin buz üzerinde yürümek, kuru asfalt üzerinde yürümekten daha zordur. Çünkü buz ile ayakkabı arasındaki sürtünme daha azdır.

Cismin ağırlığı

Boş ve kitap dolu kutuyu iten kişi
Boş kutu ve kitap dolu kutu

Bir cismin ağırlığı arttıkça temas ettiği yüzeye uyguladığı baskı da artar. Bu durum, cisim ile yüzey arasındaki sürtünme kuvvetinin artmasına neden olur. Genellikle aynı yüzey üzerinde cismin ağırlığı arttıkça sürtünme kuvveti artar, ağırlığı azaldıkça sürtünme kuvveti azalır.

Örneğin boş bir tahta kutuyu itmek, içi kitaplarla dolu aynı kutuyu itmekten daha kolaydır. Çünkü kitaplarla dolu kutunun ağırlığı daha fazladır. Bu nedenle kutu ile zemin arasındaki sürtünme kuvveti de daha büyüktür.

Sonuç: Aynı yüzeyde ve aynı koşullarda ağır cisimleri hareket ettirmek, hafif cisimleri hareket ettirmekten daha fazla kuvvet gerektirir.
Dikkat!Yüzey alanına bağlı değildir. Aynı cismin geniş yüzeyi ya da dar yüzeyi üzerinde sürtünme aynıdır.

💨9. Hava ve Su Direnci

Hava direnci

Paraşüt, top, kağıt, uçak, kamyon ve araba üzerinde hava direnci
Hava direnci

Havada hareket eden cisimlerin hareketine karşı havanın uyguladığı direnç kuvvetine hava direnci denir. Hava direnci, hava ile cisim arasındaki etkileşim sonucunda ortaya çıkar.

Hava direncini etkileyen başlıca etkenler:

  • Cismin sürati
  • Cismin şekli
  • Hava ile karşılaşan yüzeyinin büyüklüğü
  • Havanın yoğunluğu

Örneğin açık bir paraşüt, geniş yüzeyi sayesinde daha fazla hava direnciyle karşılaşır. Paraşütçünün yere daha düşük süratle inmesine yardım eder.

Sıvı direnci

Su içinde yüzen kişiler, denizaltı, top, kutu ve balık
Sıvı direnci

Sıvı içerisinde hareket eden cisimlerin hareketini zorlaştıran direnç kuvvetine sıvı direnci denir. Sıvı direnci de cismin süratine, şekline, sıvıyla etkileşen yüzeyine ve sıvının özelliklerine bağlıdır.

Örneğin yüzücüler, su direncini azaltmak için vücutlarını hareket yönüne uygun biçimde tutarlar.

Unutma!Hava ve sıvı direnci de sürtünme etkisidir. Hareket eden cisimlerin mekanik enerjisinin bir bölümünün başka enerji türlerine dönüşmesine yol açarlar.
Bisiklet ve yüzücüde mekanik enerjinin bir kısmı ısıya dönüşür
Direnç nedeniyle enerji dönüşür

🌍10. Sürtünmenin Günlük Yaşamdaki Etkileri

Sürtünme kuvveti günlük yaşamımızda hem olumlu hem olumsuz etkilere sahiptir. Bazı durumlarda sürtünmenin fazla olması işimizi kolaylaştırırken bazı durumlarda hareketi zorlaştırır ve enerji kaybına neden olur. Bu nedenle ihtiyacımıza göre sürtünme kuvvetini artırmaya veya azaltmaya çalışırız.

Sürtünmenin olumlu etkileri

Yürüme, yazı yazma, araç durması, meteor, paraşüt, yağmur, kibrit
Sürtünmenin olumlu etkileri

Sürtünme kuvveti bazı hareketleri gerçekleştirmemizi kolaylaştırır ve güvenliğimizi sağlar.

  • Yürüme ve koşma: Ayakkabılarımızın yere tutunmasını sağlayarak kaymamızı önler.
  • Yazı yazma: Kalemin kağıtla sürtünmesi sayesinde yazı yazabiliriz.
  • Araçların durması: Fren sistemindeki sürtünme, araçların yavaşlamasına ve durmasına yardım eder.
  • Meteorların yanması: Atmosfere giren meteorlar, hava ile etkileşimleri sonucu ısınır. Küçük meteorların bir bölümü yeryüzüne ulaşmadan parçalanır.
  • Paraşütlerin çalışması: Hava direnci, paraşütçülerin daha düşük süratle yere inmesini sağlar.
  • Yağmur damlalarının düşmesi: Hava direnci, yağmur damlalarının düşüş süratini sınırlandırır.
  • Ateş yakılması: Kibritin sürtülmesiyle oluşan ısı, kibritin tutuşmasını sağlar.

Sürtünmenin olumsuz etkileri

Yakıt tüketimi, aşınma, ısınma, enerji kaybı ve hareketin yavaşlaması
Sürtünmenin olumsuz etkileri

Sürtünme kuvveti hareketi zorlaştırabilir, cisimlerin aşınmasına ve mekanik enerjinin bir bölümünün ısıya dönüşmesine neden olur.

  • Yakıt tüketimi: Araçların hareketine karşı etki ederek daha fazla yakıt harcanmasına neden olur.
  • Aşınma: Ayakkabı tabanlarının, araç lastiklerinin, fren balatalarının ve makine parçalarının zamanla aşınmasına yol açar.
  • Isınma: Birbirine sürtünen yüzeylerin sıcaklığını artırabilir.
  • Enerji kaybı: Hareket eden cisimlerin mekanik enerjisinin bir bölümünü ısı ve ses gibi enerji türlerine dönüştürür.
  • Hareketin yavaşlaması: Sürtünme nedeniyle hareket eden cisimler yavaşlayabilir ve durabilir.
Günlük yaşamda bazı işlerin güvenli ve kolay gerçekleşmesi için sürtünmeyi artırırız. Hareketi kolaylaştırmak, aşınmayı ve enerji kaybını azaltmak istediğimizde ise sürtünmeyi azaltırız.
⬆️ Sürtünmenin artırıldığı durumlar
  • Merdivenlere kaydırmaz bant yapıştırılması
  • Karlı ve buzlu yollara kum veya tuz serpilmesi
  • Kışın araç lastiklerine zincir takılması
  • Kaymaz tabanlı ayakkabı giyilmesi
  • Haltercilerin ellerine tutuşu kolaylaştıran toz sürmesi
  • Kaçış rampalarında çakıl bulunması
  • Futbol ayakkabılarında krampon bulunması
⬇️ Sürtünmenin azaltıldığı durumlar
  • Kapı menteşelerinin yağlanması
  • Makine parçalarının yağlanması
  • Bavullara tekerlek takılması
  • Yüzücülerin bone ve uygun mayo giymesi
  • Pürüzlü yolların asfaltlanarak düzgünleştirilmesi
  • Bisiklet ve makinelerde rulman bulunması
  • Araçların hava direncini azaltacak şekilde tasarlanması
Sürtünmenin artırıldığı ve azaltıldığı durumların görselleri
Sürtünmenin artırıldığı ve azaltıldığı durumlar

⭐ Özetle

  • Enerji dönüşümü, enerjinin bir türden başka bir türe dönüşmesidir. Enerji kendiliğinden yok olmaz ve yoktan var olmaz; farklı türlere dönüşürken toplam enerji korunur.
  • Mekanik enerji, kinetik ve potansiyel enerjilerin toplamıdır. Sürtünme ihmal edildiğinde mekanik enerji korunur.
  • Aşağı inerken çekim potansiyel enerjisi kinetik enerjiye, yukarı çıkarken kinetik enerji çekim potansiyel enerjisine dönüşür. Sarkaç, kaykaycı, serbest bırakılan ve yukarı fırlatılan cisimlerde bu dönüşümleri gözleriz.
  • Sıkıştırılmış yayda depolanan esneklik potansiyel enerjisi, arabaya kinetik enerji olarak aktarılır.
  • Sürtünme enerjiyi yok etmez; mekanik enerjinin bir bölümünü ısı ve ses gibi enerji türlerine dönüştürür. Sürtünme kuvveti yüzeyin cinsine ve cismin ağırlığına bağlıdır, yüzey alanına bağlı değildir.
  • Hava ve sıvı direnci de sürtünme etkisidir. Sürtünme günlük yaşamda hem olumlu hem olumsuz etkilere sahiptir; ihtiyaca göre artırılır veya azaltılır.