Fenüs Bilim Online

5. SINIF 2. ÜNİTE 3. BÖLÜM: SÜRTÜNME KUVVETİ

Yazan

azime

içinde

5. Sınıf2. Ünite: Kuvveti Tanıyalım3. Bölüm

Sürtünme Kuvveti

Sürtünme kuvvetinin ne olduğunu, yönünü, hareketi nasıl etkilediğini ve yüzeyin cinsine ve pürüzlülüğüne göre nasıl değiştiğini öğreniyoruz.

🎯 Öğrenme Çıktısı

FB.5.2.3

Sürtünme kuvvetinin cisimlerin hareketine etkisini açıklayabilme

  1. Sürtünme kuvvetini tanımlar ve yönünü belirler.
  2. Sürtünme kuvvetinin hareketi zorlaştırdığını, yavaşlattığını ve durdurduğunu fark eder.
  3. Sürtünme kuvvetinin yüzeyin cinsine ve pürüzlülüğüne bağlı olduğunu keşfeder.

1. Sürtünme Kuvveti Nedir?

Sürtünme kuvveti: Birbirine temas eden yüzeyler arasında oluşan ve hareketi zorlaştıran, yavaşlatan veya durduran kuvvettir.

Sürtünme kuvveti, bir cismi hareket ettirmeye çalıştığımızda ya da cisim hareket ederken, cisim ile temas ettiği yüzey arasında ortaya çıkar.

2. Sürtünme Kuvvetinin Yönü

Önemli kuralHareket eden bir cisimde sürtünme kuvvetinin yönü, hareket yönüne zıttır.

Sürtünme kuvveti cismin hareketini engellemeye çalışır. Bu nedenle sürtünme kuvvetini azaltmak cisimlerin daha kolay hareket etmesini sağlar.

Örneğin buz pateni yapan sporcular, özel olarak tasarlanmış pürüzsüz bıçaklarla buz üzerinde kayar. Bu tasarım sürtünmeyi en aza indirerek kaymayı kolaylaştırır.

Hareket yönü ve sürtünme kuvvetinin zıt yönlü olması

3. Sürtünme ve Hareket

  • Duran cisim: Uygulanan kuvvet sürtünmeyi yenecek kadar büyük değilse cisim hareket etmez.
  • Harekete geçen cisim: Uygulanan kuvvet sürtünme kuvvetinden büyükse cisim hareket eder. Bu sırada sürtünme kuvveti hareketi zorlaştırır.
  • Kendi hâline bırakılan cisim: Hareket eden bir cisme artık kuvvet uygulanmazsa sürtünme kuvveti cismi önce yavaşlatır, sonra durdurur.
  • Frenlenen cisim: Hareket eden cismi yavaşlatmak için hareket yönüne zıt kuvvet uygulanırsa, bu kuvvet ile sürtünme kuvveti aynı yönde olur ve ikisi birlikte cismi yavaşlatır.
Dikkat!Bir cismi itmeyi bıraktığımızda cismin durmasının nedeni “kuvvetin bitmesi” değil, sürtünme kuvvetidir. Sürtünme olmasaydı cisim durmadan hareket etmeye devam ederdi.

4. Yüzeyin Pürüzlülüğü

Bilgi: Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü, sürtünen yüzeylerin yapıldığı maddenin cinsine ve yüzeylerin pürüzlü olup olmamasına bağlıdır.
  • Çok pürüzlü yüzeylerde sürtünme kuvveti, az pürüzlü yüzeylere göre daha büyüktür.
  • Yüzeye sıvı döküldüğünde ya da yüzeydeki su donduğunda pürüzlülük azalır, sürtünme kuvveti de azalır.
  • Tahta zemin cilalandığında tahtadaki boşluklar cila ile dolar; yüzey pürüzsüzleşir ve sürtünme azalır.
Pürüzlü ve pürüzsüz yüzeylerde sürtünme kuvveti

5. Yüzeyin Cinsi: Buz, Mermer, Çim

Uzaktan kumandalı arabanın mermer ve çim zeminde hareketi

Uzaktan kumandalı bir arabayı mermer yüzeyde sürmek, çim yüzeyde sürmekten daha kolaydır. Çünkü çim yüzey arabaya mermer yüzeyden daha fazla sürtünme kuvveti uygular.

Aynı cismi buz, mermer ve çim gibi farklı zeminlerde hareket ettirmek için gereken kuvvet farklıdır. En kaygan zeminde sürtünme en az olduğu için cismi hareket ettirmek için gereken kuvvet de en küçüktür.

Kayganlık: Buz > Mermer > Çim
Sürtünme kuvveti: Çim > Mermer > Buz
Buz, mermer ve çim zeminlerde sürtünme kuvvetlerinin karşılaştırılması

⭐ Özetle

  • Sürtünme kuvveti, temas eden yüzeyler arasında oluşan ve hareketi zorlaştıran kuvvettir.
  • Hareket eden cisimde sürtünme kuvveti hareket yönüne zıttır.
  • Kendi hâline bırakılan cismi sürtünme önce yavaşlatır, sonra durdurur.
  • Pürüzlü yüzeylerde sürtünme fazla, pürüzsüz (kaygan) yüzeylerde azdır.
  • Su, buz ve cila yüzeyi kayganlaştırarak sürtünmeyi azaltır.
  • Sürtünme kuvveti: Çim > Mermer > Buz.

📝 Sürtünme Kuvveti Etkinlikleri

Öğrendiklerini etkileşimli etkinlikle pekiştir.

📚 2. Ünite kaynakları 🎮 Ünite Oyunları 🖥️ Sunumlar 📝 Çalışma Kağıtları 📊 Ölçme ve Değerlendirme 📌 Tüm 5. Sınıf Konu Özetleri

Daha fazla yazı