5. Sınıf1. Ünite: Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz3. Bölüm
Dünya’mız ve Gökyüzündeki Komşularımız
Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirine göre hareketlerini, hareketlerin yönünü ve sürelerini, bu üç gök cisminin büyüklüklerini karşılaştırıyoruz.
🎯 Öğrenme Çıktısı
FB.5.1.3.1Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirlerine göre hareketlerini ve hacimsel büyüklüklerini temsil eden bilimsel model oluşturabilme
- Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirlerine göre hareketlerini ve büyüklüklerini temsil eden bir model önerir.
- Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirlerine göre hareketlerini ve büyüklüklerini temsil eden modelini yeni kanıtlara göre geliştirir.
1. Yapay Uydular
Günümüzde yapay uydular sayesinde Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketleri gözlenebilmektedir.
Yapay uydu: İnsan eliyle yapılan ve Dünya yörüngesine yerleştirilen cisimlerdir.
Yapay uydular şu amaçlarla kullanılır:
- Askeri amaçlar
- Haberleşme (telefon, televizyon, internet)
- Meteoroloji (hava durumu tahmini)
- Gök cisimlerini inceleme
2. Hareketlerin Yönü
Gök cisimlerinin dönme ve dolanma hareketlerinin yönü, saatin dönme yönünden yararlanılarak açıklanır.
Akılda kalsınGüneş, Dünya ve Ay’ın bu bölümde öğrendiğimiz bütün dönme ve dolanma hareketleri saat yönünün tersine, yani batıdan doğuya doğrudur.
3. Güneş’in Hareketleri
- Dönme: Kendi ekseni etrafında saat yönünün tersine (batıdan doğuya) döner.
- Dolanma: Samanyolu Galaksisi’nin merkezi etrafında dolanır.
4. Dünya’nın Hareketleri
- Dönme: Kendi ekseni etrafında batıdan doğuya (saat yönünün tersine) döner. Bu hareketi 24 saatte (1 günde) tamamlar.
- Dolanma: Güneş’in etrafında saat yönünün tersine dolanır. Bu hareketi yaklaşık 365 gün 6 saatte (1 yılda) tamamlar.
MevsimlerDünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi ve eksen eğikliği sonucunda mevsimler oluşur.
5. Ay’ın Hareketleri
- Dönme: Kendi ekseni etrafında saat yönünün tersine (batıdan doğuya) döner. Bu hareketi yaklaşık 27,3 günde tamamlar.
- Dünya etrafında dolanma: Dünya’nın etrafında saat yönünün tersine dolanır. Bu hareketi de yaklaşık 27,3 günde tamamlar.
- Güneş etrafında dolanma: Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında dolanır ve bu hareketi Dünya ile aynı sürede (yaklaşık 365 gün 6 saat) tamamlar.
6. Hareketler Tek Tabloda
| Gök cismi | Dönme hareketi | Dolanma hareketi |
|---|---|---|
| ☀️ Güneş | Kendi ekseni etrafında | Samanyolu’nun merkezi etrafında |
| 🌍 Dünya | 24 saat (1 gün) | Güneş etrafında: 365 gün 6 saat (1 yıl) |
| 🌙 Ay | Yaklaşık 27,3 gün | Dünya etrafında: yaklaşık 27,3 gün Güneş etrafında: Dünya ile birlikte 1 yıl |
Bütün hareketler saat yönünün tersine (batıdan doğuya) doğrudur.
7. Güneş, Dünya ve Ay’ın Büyüklükleri
Hacim: Bir cismin ne kadar yer kapladığını gösteren ölçüdür. Gök cisimlerinin büyüklüklerini karşılaştırırken hacim kullanılır. Birimleri metreküp (m³) ve santimetreküptür (cm³).
- Güneş, gezegenlerden çok daha büyüktür. Güneş’in içine yaklaşık 1 milyon 300 bin Dünya sığabilir.
- Ay, Dünya’dan küçüktür. Dünya’nın içine yaklaşık 50 tane Ay sığabilir.
- Büyükten küçüğe sıralama: Güneş > Dünya > Ay
Model kuralımGüneş’i bir futbol topu kadar düşünürsek, Dünya ona göre bir toplu iğne başı, Ay ise ondan da küçük bir kum tanesi kadar olur. Bu tür karşılaştırmalar, büyüklükleri gösteren bilimsel bir model oluşturmamıza yardım eder.
⭐ Özetle
- Yapay uydular, insan eliyle yapılıp Dünya yörüngesine yerleştirilen araçlardır; Güneş, Dünya ve Ay’ı gözlememizi sağlar.
- Güneş, Dünya ve Ay’ın dönme ve dolanma hareketleri saat yönünün tersine (batıdan doğuya) doğrudur.
- Dünya kendi etrafında 1 günde döner, Güneş’in etrafında 1 yılda dolanır.
- Ay kendi etrafında ve Dünya’nın etrafında yaklaşık 27,3 günde döner ve dolanır; Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında da dolanır.
- Büyüklük sıralaması: Güneş > Dünya > Ay. Güneş’e yaklaşık 1,3 milyon Dünya, Dünya’ya yaklaşık 50 Ay sığar.
🧩 Etkinlikler
Öğrendiklerini etkileşimli etkinliklerle pekiştir.
📝 Kendini Dene
Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketleri ve büyüklükleriyle ilgili soruları çöz.
📚 1. Ünite kaynakları
🎮 Ünite Oyunları
🖥️ Sunumlar
📝 Çalışma Kağıtları
📊 Ölçme ve Değerlendirme
📌 Tüm 5. Sınıf Konu Özetleri